Македонци осомничени дека се во групата Вагнер и со руските сили војуваат во Украина
Државното обвинителство води истрага за двајца македонски државјани кои учествувале во војната во Украина и наводно се бореле за паравоени групи на руска страна против Украина, од кои едниот бил припадник на приватната војска на Вагнер.
Обвинителите гонат лица осомничени дека се бореле во војната во Украина, што е кривично дело – „учество во странска војска“.
Казната за кривичното дело учество во странска војска може да биде најмалку четири години“, се вели во одговорот на јавниот обвинител до Радио Слободна Европа (РСЕ).
Обвинителството и полицијата не даваат детали за тоа колку луѓе ја напуштиле земјата за да се борат во Украина, ниту дали има организатори кои регрутираат борци во Северна Македонија.
Министерството за внатрешни работи за неполн месец објави соопштенија за две лица кои учествувале во војната во Украина на руска страна, а во нив се споменува дека во борбите загинал македонски државјанин.
Последната е од 23 декември, во која се наведува дека полицијата гони македонски државјани за учество во руската армија во воениот конфликт во Украина.
Работел кај 37-годишен скопјанец (Л.Б.), кој заедно со починатиот (Т.С.) преку апликацијата „Телеграм“ се пријавил на конкурс за служба во руската армија.
Според Министерството за внатрешни работи, двајцата отпатувале за Русија во септември оваа година, каде потпишале договор со Министерството за внатрешни работи на проруската самопрогласена Доњецка Народна Република во окупираните делови на Украина и им се приклучиле на нивните воени и паравоени формации.
Онлајн регрутер
По претресот на куќата на осомничениот (Љ.Б.), полицијата пронашла документација, тактичка облека и други предмети за кои МУП велат дека ја потврдуваат неговата вмешаност. На двајцата осомничени им е одреден домашен притвор.
Во првиот случај објавен на 30 ноември, се тврди дека 28-годишен маж (Ј.К.) отишол во Москва во октомври со намера да и се придружи на руската армија со паричен надомест од 3.000 евра. По враќањето во земјава, македонските власти го уапсиле и му поднеле кривична пријава.
Според истрагата, (Ј.К.) контактирал со регрутерот преку Интернет и по пристигнувањето во Русија бил замолен да му го предаде пасошот, по што требало да потпише договор и да биде испратен на борбена обука за борба во Украина.
Од институциите нема одговор дали се работи за изолирани случаи или за организирано регрутирање борци од земјава за учество во војната во Украина.
Од МУП за РСЕ кусо одговорија дека со Обвинителството и другите безбедносно-разузнавачки служби преземаат активности за проверка на податоците за сите лица за кои постои сомневање дека се дел од паравоените сили.
Случаите не сакаше да ги коментира националниот координатор за спречување насилен екстремизам и борба против тероризмот, Павле Трајанов, кој за РСЕ изјави дека моментално нема оригинални информации од МУП за тоа колку лица од државата се учество во војната во Украина.
Во претходните години, имаше случаи на странска воена вмешаност во војната во Сирија, за што Националниот комитет за борба против насилен екстремизам и тероризам објави дека повеќе од 140 северномакедонски државјани (без деца) патувале или се обиделе да патуваат во Сирија или Ирак. да се приклучат на терористички групи.
Конфликтот меѓу Русија и Украина трае веќе една деценија, почнувајќи со анексијата на Крим во 2014 година и ескалирајќи во целосна руска инвазија кога десетици илјади руски војници ја преминаа украинската граница во февруари 2022 година.
Безбедносните служби на Северна Македонија засега немаат објавено информации за учество на граѓани на таа земја во оваа војна. Имаше повеќе случаи од други земји, како Србија, БиХ и Црна Гора.
Некои од повратниците од овие земји сведочеа дека се бореле за единици под различни имиња, меѓу другите за единицата Волк, баталјонот Судоплатов, но и за руската приватна воена група Вагнер, која излезе од сенка откако започнаа руските државни медиуми. секојдневно го фалат успехот на нејзините платеници во инвазијата.
Вагнер и Балкан
Вагнер е платеничка војска основана во 2014 година од рускиот државјанин Евгениј Пригожин, кој беше близок до Кремљ и загина во август 2023 година во пад на приватен авион, точно два месеци откако неговиот одред организираше бунт против властите во Москва. Пригожин претходно го нарекуваа „готвач на Путин“ поради бројните договори за угостителство што неговата компанија ги имаше со државата.
Медиумите во Србија пишуваа за врските на Вагнер со десничарските групи во земјата кои ја поддржуваа политиката на Кремљ, а во Белград беа насликани мурали кои го поддржуваат Вагнер.
По целосната руска инвазија во февруари 2022 година, порталот на српски јазик Russia Today Balkan објави оглас на Вагнер за регрутирање на потенцијални доброволци, но тогаш немаше потврдена информација дали некои нови борци од Србија му се придружиле на Вагнер.
Властите во Србија рекоа дека ги истражуваат случаите, а американскиот Стејт департмент изрази загриженост за обидите на Вагнер да регрутира војници во Србија и во други земји.
Познати се и претходните случаи: во март 2017 година, српски државјанин беше осуден на една година условна казна за борби во Украина на страната на проруските сепаратисти во рамките на групата Вагнер. Оваа казна беше меѓу 32-те што Србија им ги изрече на борците кои се бореа во окупираните делови на Украина.
Единицата Вагнер се соочува со можни обвиненија за воени злосторства во Украина, Сирија и други африкански земји и е под санкции на Европската унија (ЕУ) од декември 2021 година за кршење на човековите права во вооружените конфликти ширум светот. Таа, исто така, беше ставена на црната листа на САД од јуни 2017 година поради нејзината вмешаност во конфликтот во источна Украина.
Volk и мрежата Redut
Во Србија има случаи кога Србите се бореле за други руски групи, како на пример во јуни 2023 година, кога се вратиле од војната во Украина, борејќи се за руската единица Волк по кратка обука на полигоните во близина на Москва.
Како што напиша балканскиот сервис на РСЕ, случајот со оваа група е доказ за постоење на подземен систем кој обезбедува меѓународно покритие за ангажмани од Балканот на фронтот и учество во војната на Русија против Украина.
РСЕ потоа успеа да интервјуира еден од борците од Србија, кој бил ангажиран како платеник, откако му била гарантирана анонимност. Неговото сведочење даде детален извештај за неговото осуммесечно искуство во периодот 2022-2023 година.
„Драган“ помина два месеци на обука и уште шест месеци според договорот за учество во војната во Украина, а на новинарите на РСЕ им даде документи и фотографии што им овозможија да ја потврдат неговата приказна.
Драган тогаш бил со други српски регрути на двомесечна обука на воениот полигон Алабино, западно од Москва, со кој командувал човек кој се претставил како Дима и друг наводен офицер на ГРУ, кој се претставил како Олег.
Драган рече дека добил 110.000 рубљи (околу 1.215 американски долари) во готовина за секој од двата месеци обука, и околу двапати повеќе за секој од шестмесечните борби во Украина.
Драган проценува дека за време на неговиот престој во Алабин имало околу 25 Срби и дека наводно има Срби од Србија, но и од Република Српска во Босна и Херцеговина, од Црна Гора, Северна Македонија, па дури и еден Србин од Франција. RSE не можеше независно да ја потврди оваа информација во тоа време.
Драган рече дека „потпишал шестмесечен договор со приватна воена компанија во шаторот на Дима и Олег“, иако на РСЕ не му доставил копија од договорот или фотографија.
„Во договорот можеше да се види дека тоа нема никаква врска со Министерството за одбрана на Русија, туку дека тоа е приватната воена компанија ООО Редут“, изјави тој за РСЕ.
Истражните редакции на RSE, Systema и Schemes, претходно потврдија дека Русија ја користела компанијата PMC Redut во тоа време за да регрутира и испрати борци во Украина.
Испратен во војна по кратка обука
Како што откри РСЕ во октомври 2023 година, единицата Волк била една од најмалку 20-те формации кои се бореле во Украина под ознаката Редуб.
Драган вели дека нема забелешки за двомесечниот процес на борбена обука, кој, како што рече, траел од 9 до 17 часот, шест дена во неделата, и дека по два месеци во Алабин, се приклучил на војната во Украина во јануари 2023 година.
Се борел во битките кај Лисичанск во Луганската област и Авдиевка во Доњецката област.
Драган вели дека за време на неговото осуммесечно искуство, броел уште околу 70 други Срби, додавајќи дека многумина биле испратени во борба со многу помала обука и целосно неподготвени за борба.
По шест месеци во Украина, во јуни 2023 година, вели тој, бил разочаран од она што го видел за руската армија.
Од моја гледна точка, „бизнисот и корупцијата цветаат“, а „Русите, како што ние Србите ги замислуваме и сметаме, постојат во многу мал процент“, вели тој.
Драган пред да се врати во Србија добил лажна потврда дека работел во градежништво. Му дале документ во кој пишувало дека работи за московска компанија, за да се заштити во случај српските гранични службеници да се посомневаат.
Баталјонот Сидоплатов и одредот Сова
Борците од Србија им се приклучија на руските сили во Украина преку баталјон наречен Судоплато.
РСЕ откри детали за двајца борци со кодно име „Сава“ и Дунав, за кои тврдат дека биле дел од оваа група и им се придружиле на руските сили во Украина.
Баталјонот Судоплатов е основан во септември 2022 година како проруска волонтерска единица која дејствува на југот на Украина во областа Запорожје, која моментално е под руска окупација.
Името на баталјонот потекнува од Павло Судоплатов, поранешен член на разузнавачките служби на Советскиот Сојуз за време на владеењето на Сталин, кој учествувал во ликвидациите на украинските националисти кон крајот на 1930-тите.
Меѓу случаите во Босна и Херцеговина што ги објавија медиумите е и формирањето на одредот Сова – единица која се бори на руска страна против украинските сили на истокот на земјата.
Составот, како што се тврди, го формирал Александар Велимировиќ од Бањалука, кој претходно го нарекувале Љубиша Божиќ. Тој на крајот на 2023 година напиша дека одредот веќе има стотина обучени војници.