Моторите со внатрешно согорување губат терен во Кина
Кина, најголемиот автомобилски пазар во светот и една од водечките автомобилски производствени сили, влегува во нова фаза на индустриска трансформација. Продажбата на нови автомобили со класични мотори со внатрешно согорување бележи драматичен пад, а нивниот удел на домашниот пазар за првпат се спушта под една третина. Електричните автомобили и хибридните возила сè повеќе стануваат доминантен избор, што не само што ја менува автомобилската индустрија, туку ги принудува и производителите да бараат нови пазари надвор од Кина.
Оваа промена е значајна затоа што станува збор за земја која со децении беше симбол на масовно производство, индустриски раст и брза автомобилизација. Денес, токму Кина ја предводи транзицијата кон новите технологии во автомобилскиот сектор.
Кинескиот автомобилски пресврт
Според податоците на Кинеската асоцијација на патнички автомобили, во септември 2026 година уделот на возилата со класичен мотор со внатрешно согорување паднал под 33 проценти од продажбата на нови патнички автомобили. Истовремено, возилата со нови енергетски погонски системи достигнале рекордни 67 проценти од пазарот. Чисто електричните автомобили учествувале со 47,3 проценти. Тоа значи дека електричниот погон веќе не е алтернатива за помал дел од купувачите, туку станува еден од главните двигатели на автомобилскиот пазар. Gasgoo
Под поимот возила со нови енергетски технологии (NEV) во Кина се подразбираат три категории:
- Целосно електрични автомобили (BEV) – се движат исклучиво со електрична енергија од батерии.
- Plug-in хибриди (PHEV) – комбинираат електричен и бензински мотор, а батеријата може да се полни од надворешен извор.
- Водородни автомобили (FCEV) – користат горивни ќелии за производство на електрична енергија.
Оваа разлика е важна бидејќи не сите возила што Кина ги класифицира како нови енергетски автомобили се целосно електрични. Дел од нив и понатаму користат бензински мотори, но со значително поинаква технологија и начин на работа.
Како Кина стигна до оваа промена?
Развојот не се случи преку ноќ. Кинеската држава повеќе од една деценија систематски инвестира во електрификацијата на транспортот, развојот на батерии, полначи и домашното производство на автомобили.
Посебно значајна е изградбата на целосен индустриски синџир – од ископување и преработка на суровини, производство на батериски ќелии и електромотори, до софтвер, електроника и финално склопување на возилата.
Кинеските производители успеаја да понудат електрични автомобили во различни ценовни категории, со голем досег, брзо полнење и современи дигитални системи. Домашните компании, наместо само да ги следат западните производители, почнаа да развиваат сопствени технологии и да создаваат модели приспособени на потребите на кинескиот пазар.
Резултатите се видливи и во годишните статистики. Во 2025 година, возилата со нови енергетски погони учествувале со околу 54 проценти во продажбата на нови патнички автомобили во Кина. Продажбата на овие возила на домашниот пазар достигнала околу 13 милиони примероци, со значителен раст во однос на претходната година. Gasgoo+1
Кои компании ја предводат промената?
BYD: Еден од најголемите светски производители на електрични и plug-in хибридни автомобили, со сопствена технологија за батерии.
Geely: Голема автомобилска групација со повеќе брендови и силно присуство во електричната мобилност.
SAIC: Производител кој преку брендот MG сè поуспешно настапува и на европскиот пазар.
NIO: Познат по премиум електричните автомобили и системот за брза замена на батерии.
Особено интересен е примерот на BYD, компанија која од производител на батерии прерасна во еден од најзначајните автомобилски производители во светот. Нејзиниот развој покажува колку брзо може да се промени индустријата кога производството на батерии, електрониката и автомобилската технологија се развиваат во рамките на еден индустриски систем.
Домашниот пазар се заситува, извозот станува стратешка цел
Падот на уделот на класичните автомобили создава нов проблем за кинеските производители. Компаниите инвестираа огромни средства во производствени капацитети, но домашниот пазар повеќе не може да го апсорбира досегашниот обем на производство.
Покрај промената на побарувачката, индустријата се соочува и со силна ценовна конкуренција, намалување на профитните маржи и борба за потрошувачите. Тоа ги принудува производителите да бараат нови купувачи надвор од границите на Кина.
Извозот станува еден од главните инструменти за одржување на производството и искористување на постојните капацитети. Според податоците на Меѓународната агенција за енергија, во првата половина на 2026 година кинескиот автомобилски извоз пораснал за 65 проценти на годишно ниво, додека извозот на електрични автомобили пораснал за повеќе од 120 проценти. IEA
Состојбата е особено интересна во 2026 година: според најновите процени на кинеската автомобилска асоцијација, домашната продажба на патнички автомобили би можела да падне под 19 милиони возила, додека вкупниот извоз на автомобили се очекува да надмине 11 милиони примероци. Reuters+1
Европскиот автомобилски пазар под притисок
Европа е еден од најважните пазари за кинеските производители, но и простор на кој се судираат различни индустриски и економски интереси.
Од една страна, европските производители како Volkswagen, Mercedes-Benz, BMW, Renault и Stellantis се обидуваат да ја забрзаат електрификацијата и да ја задржат конкурентноста. Од друга страна, кинеските компании настапуваат со пониски производствени трошоци, сопствени батерии и брз развој на нови модели.
Ова предизвика загриженост во европската автомобилска индустрија, која со децении беше еден од столбовите на европската економија. Европската Унија воведе дополнителни царини за дел од кинеските електрични автомобили, со образложение дека субвенциите од кинеската држава создаваат нелојална конкуренција.
Кинеските производители, пак, бараат начини да го заобиколат овој притисок преку инвестиции и отворање производствени капацитети во Европа и други региони.
Што значи ова за Македонија и автомобилската индустрија?
Промените во Кина имаат значење и за Македонија. Нашата земја е дел од европскиот автомобилски синџир на снабдување, со производствени капацитети за автомобилски компоненти, кабелски системи, електронски делови и други производи.
Забрзаното преминување кон електрични возила ќе ја менува побарувачката за автомобилски компоненти. Класичните мотори имаат голем број механички делови, системи за гориво и издувни системи кои кај целосно електричните автомобили се непотребни. Од друга страна, расте потребата од батерии, електромотори, електронски управувачки системи, сензори и софтвер.
За македонските компании тоа значи потреба од технолошко приспособување и вложување во нови производствени програми. Компаниите што навреме ќе се приспособат на новите стандарди можат да добијат значајна улога во идниот европски автомобилски синџир.
Дали е ова крај на моторите со внатрешно согорување?
И покрај брзиот раст на електричните автомобили, моторите со внатрешно согорување нема да исчезнат преку ноќ. Во многу земји, особено надвор од Европа и Кина, инфраструктурата за полнење, куповната моќ и достапноста на електричните автомобили сè уште претставуваат ограничувачки фактори.
Хибридните автомобили, plug-in хибридите и возилата со продолжен електричен досег ќе имаат важна улога во преодниот период. Дополнително, тешките товарни возила, земјоделската и градежната механизација имаат специфични барања за погон и енергетска автономија.
Сепак, насоката на промените е очигледна. Кина, која некогаш беше еден од најголемите пазари за класичните бензински и дизел автомобили, денес станува главен двигател на светската електрична мобилност.
Автомобилската револуција веќе не е само прашање на тоа кој ќе произведе подобар мотор. Таа сè повеќе зависи од тоа кој ќе произведе подобра батерија, поефикасен електромотор, понапреден софтвер и подостапен автомобил.