80 години македонски правопис: зборот што се избори за себе

На 7 јуни 1945 година, во Скопје, македонскиот јазик за првпат доби официјален правопис. На само неколку месеци по крајот на Втората светска војна, во еден скромен документ од 20 страници, отпечатен во Народна Република Македонија, јазикот што со векови се шепотеше по планини и пазари, конечно се погледна себеси во огледало — и рече: „Јас сум македонски.“

Решението со кое овој правопис беше усвоен го потпиша тогашниот министер за народна просвета, Никола Минчев, по предлог на специјално формираната Комисија за јазик и правопис. Во таа комисија седнаа филолози, професори и борци, кои не само што го говореа македонскиот, туку беа решени да го направат систем. Азбука. Правила. Членови, глаголи, интерпункција. Целиот јазичен скелет беше поделен во четири глави — како темел на еден народ што дотогаш го имаше јазикот, но не и неговото право.

Комисијата што зборуваше во име на тишината

Комисијата не беше случајна збирштина. Нејзината работа претставуваше кулминација на една децениска борба за признание, во услови кога македонскиот јазик често беше сведуван на „дијалект“, „наречје“, па дури и непостоечка категорија. За време на АСНОМ и веднаш потоа, токму таа група експерти ја доби задачата да го кодифицира јазикот, и да го направи достоен за училиште, за учебник, за администрација — и за иднина.

Меѓу позначајните имиња во таа прва фаза биле лингвисти како Блаже Конески, Круме Кепески, Харалампие Поленаковиќ, и други кои тивко — но истрајно — поставуваа норми каде дотогаш имаше само навики. Секој точка, секоја запирка била не само граматичка, туку и историска. Мала победа на идентитетот над заборавот.

Во поширокиот контекст на јазичната стандардизација, се споменува и името на Венијамин Венко Марковски – поет, публицист и делегат на Првото заседание на АСНОМ. Неговото творештво на македонски јазик датира од предвоениот период. Иако не беше член на Комисијата за правопис, неговата активност е дел од културната и литературна сцена на времето. Но, историјата не може лесно да го избрише фактот дека токму тој беше меѓу првите што го напишаа зборот „Македонија“ со гордост, и тоа на македонски.

Од 20 страници до национално богатство

Она што почна со брошура од 20 страници, денес е цел корпус од правописни норми, граматики, прирачници и дигитални речници. Македонскиот правопис — роден пред точно 80 години — не е само систем на пишување, туку жива структура што се менува, се надградува и се прилагодува. Секоја негова верзија е сведоштво за тоа колку еден мал јазик може да биде голем кога ќе се избори за себе.

Да, може да се дискутира за запирки, членувања и стилски правила. Но правописот, во својата суштина, е чин на признавање. А денес, на неговиот 80-ти роденден, треба да се потсетиме: не се боревме само за право на збор — туку за право на свој збор.

Pelanet.mk го честита јубилејот од 80 години македонски правопис — темел на јазикот, идентитетот и писменоста на македонскиот народ.


1204

Задолжително

Verified by MonsterInsights