Панко Брашнаров – помеѓу визијата и прогонството

Размислува: Ѕвездослав Обсидијан

Историјата на Македонија е полна со ликови кои светат со сета своја идеалистичка тежина, но и со болката на предавство, погрешно разбирање и суров политички молк. Еден таков лик е Панко Брашнаров – човекот кој прв го крена гласот на АСНОМ, но на крајот заврши осамен и заборавен на Голи Оток.

Роден во Велес, далечната 1883 година, Брашнаров рано се вклучува во борбата за слобода на македонскиот народ. Како учител, револуционер и активист, тој минува низ бурниот мозаик на балканската политика: од ВМОРО, преку емигрантски кругови во Бугарија, до конечното оформување на Народна Република Македонија во 1944. Тој ден – 2 август – останува историски и поради тоа што токму Панко Брашнаров, како најстар делегат, ја има честa да го одржи првиот поздравен говор на Првото заседание на АСНОМ.

Но сè што изгледа како венец на еден живот, за жал, ќе се претвори во трнов венец. По расколот меѓу Тито и Сталин во 1948 година, почнуваат чистки во Југославија. Брашнаров, кој со години бил гледан со сомнеж поради симпатиите кон бугарската културна традиција, брзо добива етикета: „информбировец“, односно поддржувач на Советскиот Сојуз. Без судење, без глас, без заштита – испратен е во логорот Голи Оток.

Таму, на 13 јули 1951 година, умре тивко, изморен од маки, глад и понижување, далеку од народот кој некогаш го претставувал. Неговата смрт не беше ниту објавена, ниту оплакана. Во СФРЈ, неговото име беше избришано од говорите, заменето со „подобни“ херои, а неговиот придонес беше проголтан од идеолошката дисциплина на времето.

Панко Брашнаров е мачник не затоа што го победиле во битка, туку затоа што системот што го помогна да се роди го исфрли како вишок. Во него се спојуваат визијата и трагедијата: човек кој верувал во правда и македонска самобитност, но кој бил казнет затоа што размислувал премногу широко за тесниот калап на партиската вистина.

Денес, кога неговото име конечно се споменува без страв, време е да се запрашаме: колку уште Панко Брашнаровци сме заборавиле? Колку луѓе што го отворија патот, завршија во сенка? И што тоа зборува за нас?

Во таа смисла, Брашнаров не е само историска фигура – тој е огледало. Не само на нашето минато, туку и на нашата совест.

Панко Брашнаров: Првиот што прозборе — последниот што беше замолчен


1335

Задолжително

Verified by MonsterInsights