Богомилството: духовниот отпор и социјалниот крик

Пишува: Ѕвездослав Обсидијан

Во Македонија, кон средината на 10 век, се роди еден од највпечатливите феномени на Средниот век – богомилството. Научно и историски, тоа не е само религиозно учење, туку и социјално, идеолошко и културно движење. Поп Богомил и неговите следбеници ги поставија темелите на еден критички поглед кон светот, во време кога бугарската империја, по проширувањето на Симеон кон Јадранот и Црното Море, се соочуваше со големи тешкотии: изморена армија, ослабено земјоделство, празна ризница и растечки јаз меѓу богатите властели и сиромашните.

Двојственост и синкретизам

Богомилите ја гледаа материјата како зло, а духовното како светлина. „Совршените“ – старците и духовните водачи – ја воделе заедницата, додека обичните верници – „слушателите“ – ги следеле нивните учења. Црквите, ритуалите и култовите беа одбиени; верникот се стремеше кон непосредна, чиста духовност и личен морален живот.

Интересно е што најголемиот дел од она што денес го знаеме за богомилите потекнува од нивните противници. Дела како „Слово против новонастанатата ерес“ на презвитер Козма, или „Тајна книга“, која ја зачувува апокрифната литература, нудат длабок увид во нивната доктрина. Таму се среќава спој на ориенталното, паганското, орфичкото, античкото и словенското наследство, како и ранохристијански митови.

Богомилите ја сметале двојственоста за составен дел на човекот: телото – обвивка на злото, душата – стремеж кон небесата. Со таква философија, тие се спротивставувале на секој поредок, секоја црква и секоја форма на авторитет.

Социјална димензија

Богомилството не беше само религиозен феномен. Тоа беше реакција на неправдата, на високите даноци и на тежината на животот во селските заедници. „Гласот на обичниот човек“ што го носеше поп Богомил се слушал низ селата, преку устна традиција, преку скриени средби и тајни училишта на „совршените“.

Со текот на вековите, богомилите се проширија од Македонија до Ерменија, јужна Франција и Русија, преживувајќи дури до 16 век. Нивниот отпор кон неправдата и концентрацијата на моќта ја покажуваше силата на народот како активен актер во историјата, не само пасивен поданик на царевите и патријарсите.

Современата паралела

Денес, „богомилски прашања“ се модерните дискусии за нееднаквост, пристап до знаење и транспарентност. Граѓански иницијативи, дигитални движења, еколошки протести и барања за транспарентност се современа форма на духот што го носеле богомилите. Како што тогаш властите ги нарекувале „еретици“, така денес се етикетираат оние кои предизвикуваат воспоставен поредок како „антисистемци“ или „екстремисти“. Суштината останува иста: потребата на поединецот да си го врати гласот и местото во свет каде што моќта е премногу концентрирана.

Можеби најважната лекција од богомилството е дека историјата ја градат не само царевите и патријарсите, туку и обичните луѓе кои храбро се спротивставуваат на неправдата. Нивниот збор денес патува преку интернет и социјалните мрежи, потсетувајќи дека човекот секогаш ќе се стреми кон правда, слобода и вистина.


1217

Задолжително

Verified by MonsterInsights