Тодор Александров – последниот цар на планините

Тодор Александров (1881–1924) се родил во штипско Ново Село во семејството на свештеникот Александар Поп – Орушев. Таткото на Тодор Александров, Александар Поп – Орушев, бил учител во Радовиш, просветител и богато надарен човек, црковен пејач, поет, собирач на народни умотворби и соработник на Гоце Делчев. Од најрана возраст покажувал љубопитство кон книгите и историјата, а во Солунската гимназија наизуст учел делови од Хомеровата „Илијада“. Но, неговата љубов кон литературата секогаш била поврзана со љубов кон Македонија – земја што тогаш се борела за својата иднина.

Првите чекори на младоста ги поминал како учител во Кочани и Кратово. Локалните мештани раскажувале како часовите со него не биле само настава, туку живи приказни – за хероите од македонската историја, за селаните што се кревале против тешките времиња. Во тоа време започнал да се поврзува со дејци на македонската револуционерна организација, учејќи како да организира чети и да ги координира луѓето за заедничка борба.

По Илинденското востание од 1903 година, кое оставило длабок белег врз целата тогашна генерација, Александров станал сè поактивен во напорите за ослободување на Македонија. Колегите го опишувале како човек со скромен изглед, но со силна харизма.

Се раскажува една анегдота од неговата борба: за време на една акција против тогашните непријателски сили, неговата чета била опкружена во планински предел. Наместо паника, Александров ги собра луѓето околу себе и со брза проценка им поделил задачи. Со храброст и прецизност, тие успеале да се извлечат и да спасат цивилно население што било загрозено. Тој често велел дека Македонија бара дисциплина и храброст, и дека секоја мала победа е чекор кон слобода.

Балканските војни и Првата светска војна го вовеле во нови предизвици. Организирал чети, чувал ред во непредвидливите ситуации и неуморно патувал низ македонските села, инспирирајќи луѓе да се борат за својата земја. Сведоштвата велат дека секогаш носел мала тетратка каде бележел имиња, планови и идеи – документ што го водел во сите опасни мисии.

Во приватниот живот, бил скромен и повлечен, но секогаш посветен на семејството и пријателите. Се знае дека обожавал планински прошетки, каде размислувал за следните потези во борбата за Македонија. Колегите го опишувале како човек кој зборувал малку, но кога зборнел, неговите зборови биле насочени кон делување и храброст.

На 31 август 1924 година, на пат кон конгрес на серчаните во Лопово, Пирин планина, Тодор Александров е убиен во местото Равна бука крај село Сугарево. Прашањето за нарачателите на убиството на војводата останува неразјаснето. Изнесени се различни тези, но повеќето мислења гравитираат околу Мајскиот манифест како клучен фактор за смртта на Александров. Неговата загуба предизвикала нова братоубиствена војна во ВМРО.

Со својата трезвена проценка и лидерски квалитети, како и со безграничната љубов кон мајка Македонија, Тодор Александров останува засекогаш во срцата на народот. Дури е нарекуван „последниот цар на планините“. Името му е оживеано во бројни народни песни, меѓу кои „Нешто ќе те прашам бабо“, „Ранен ми лежи Тодор Александров“ и други.

Да завршиме со францускиот новинар Пол Ерио од парискиот весник „Журнал“, кој го опишува војводата вака: „Очекував да сретнам страшен комита, фанатичен и екзалтиран. Но, пред мене застанa сосема друг човек. Слаб, прилично висок, со бледо лице и правилен профил со совршено прошарена брада. Неговите очи беа живи, понекогаш замислени, но секогаш нежни. Тодор Александров, на 42 години, зборуваше мирно и благо, речиси без гестови, за најважните прашања за својата татковина и за себе. Неговото спокојство и ладнокрвност будат восхит.“

Тодор Александров останува симбол на упорност, храброст и љубов кон Македонија – човек што со својот живот се борел и се жртвувал за слободата на својот народ.


1222

Задолжително

Verified by MonsterInsights