Патот кон Кркардаш: традиција, вера и пролетна магија
На падините на Смилевски Баир, таму каде што Кркардаш тивко го чува споменот на вековите, секоја година на 21 и 22 март Битола живее во духот на еден од највпечатливите празници – денот на Св. 40 Маченици.
Овие два дена не се само верски обред, туку длабоко вкоренета традиција што ги поврзува верата, историјата и душата на градот. Илјадници верници се искачуваат кон Храмот Св. 40 Маченици, каде палат свеќи за здравје, мир и благослов, продолжувајќи обичај стар со векови.
Според преданијата, во втората половина на XIV век, за време на османлиските освојувања, Битола била град со силна духовност – со десетици цркви и манастири, поради што го носела и името Манастир. Тогаш, група млади монаси – триесет и деветмина, а подоцна и еден кој им се придружил – станале симбол на непоколеблива вера. Засолнети во манастирот „Свети Георгиј Победоносец“, тие го храбреле народот да остане верен на својата вера и идентитет.
Преданието раскажува дека по предавство биле откриени, заробени и изложени на искушенија – со ветувања, богатства и закани. Но нивната вера останала непоколеблива. Дури и еден војник од османлиската војска, трогнат од нивната духовна сила, им се придружил. Така, четириесетмината биле изведени на Баирот над Битола и маченички убиени.

Местото каде што го положиле својот живот денес го носи името Кркардаш – од турските зборови „kırk“ (четириесет) и „kardaş“ (браќа). До големиот бел камен, за кој се верува дека е сведок на нивната жртва, е изградена малата, но света црквичка. Каменот и денес стои прилепен до храмот, како нем сведок на историјата, а во внатрешноста тече вода што верниците ја сметаат за лековита.
Овој празник има и уште една, посветла димензија. Со него симболично започнува пролетта во Битола. Градот се буди, природата се обновува, а луѓето го слават животот. Токму затоа, на истиот ден, многу млади брачни парови го празнуваат и Младенци – празник на љубовта, младоста и новите почетоци.
Кркардаш во овие денови станува повеќе од место – станува чувство. Мирисот на свеќи, тивките молитви, детскиот џагор и пролетното сонце создаваат атмосфера што не може да се опише, туку само да се доживее. Реките народ што се движат кон храмот сведочат дека традицијата не само што опстојува, туку живее со полна сила.
И токму затоа, за битолчани, 21 и 22 март не се обични датуми. Тоа е момент кога историјата и верата се среќаваат со пролетта – и кога Битола повторно се раѓа.
