МАРКО ПОЛО – ЧОВЕКОТ КОЈ НА ЕВРОПА Ѝ ГО ОТКРИ ДАЛЕЧНИОТ ИСТОК
На 15 септември 1254 година, според традиционално прифатениот датум, бил роден Марко Поло – венецијански трговец и патописец чие име со векови се поврзува со едно од најголемите патувања од средновековна Европа кон Далечниот Исток.
Неговата приказна е мешавина од трговија, авантура, политика и легенда. Но, едно прашање и денес ги интригира историчарите: колку од она што го раскажал Марко Поло навистина се случило?
Четири години до дворот на Кублај-канот
Марко Поло потекнувал од венецијанско трговско семејство. Неговиот татко Николо и чичко му Мафео веќе патувале кон Азија и воспоставиле контакти со Монголското Царство.
Како млад, Марко им се придружил на следното патување. Тројцата тргнале од Средоземното Море, минале низ територии на денешна Ерменија, Иран и Авганистан, ги преминале планините Памир и продолжиле низ пустината Гоби кон Кина.
По околу четири години патување стигнале до дворот на Кублај-канот, внук на Џингис-кан и еден од најмоќните владетели на средновековниот свет.
Според Марко Поло, Кублај-канот бил импресиониран од него и му доверувал различни задачи. Поло тврдел дека патувал низ огромните територии на царството како негов изасланик и дека поминал повеќе од 17 години во монголска Кина.
Во својата книга тој опишува богатства, градови, пазари, војска, патишта, поштенскиот систем, хартиените пари и бројни обичаи кои за средновековниот европски читател звучеле речиси неверојатно.
„Милион“ приказни од непознатиот свет
По враќањето во Венеција, животот на Марко Поло повторно се променил.
Во војната меѓу Венеција и Џенова бил заробен и завршил во затвор. Таму го запознал писателот Рустичело да Пиза, кому му ги раскажувал своите патувања.
Рустичело ги запишал приказните, а од нив настанала книгата позната како „Патувањата на Марко Поло“, односно Il Milione.
Делото брзо се проширило низ Европа и станало едно од највлијателните патописни дела од средниот век.
Се смета дека книгата подоцна ја читал и Кристофер Колумбо. За европските истражувачи, описите на Поло претставувале еден од ретките прозорци кон далечните азиски земји.

Но, дали Марко Поло навистина бил во Кина?
Токму тука започнува една од најголемите историски дилеми.
Со векови постоеле сомневања дека Поло можеби ги преувеличувал своите патувања или дури пренесувал приказни што ги слушнал од други трговци.
Скептиците посочуваат дека во неговите записи нема јасен опис на кинеското писмо, чајот, употребата на стапчиња за јадење или Кинескиот ѕид. Дополнително, неговото име не се појавува во познатите кинески записи на начин што би ја потврдил неговата висока функција на дворот на Кублај-канот.
Но, постои и спротивната страна.
Поло опишува голем број детали за Кина и Монголското Царство кои тешко можат едноставно да се отфрлат. Тој зборува за хартиени пари, огромниот Канал, монголската воена организација, царскиот поштенски систем и богатството на големите азиски градови.
Затоа, преовладува мислењето дека Марко Поло навистина патувал во Азија и најверојатно стигнал до Кина, но дека можеби ја преувеличил сопствената улога и дел од приказните ги украсил.
„Не ви кажав ни половина од она што го видов“
Една од најпознатите легенди за Марко Поло вели дека на смртната постела неговото семејство го молело да признае дека измислил голем дел од своите приказни.
Според легендата, тој одговорил:
„Не ви кажав ни половина од она што го видов.“
Дали навистина ги изговорил овие зборови не може со сигурност да се потврди. Но, реченицата совршено ја опишува мистиката што со векови го следи неговото име.
Што навистина ѝ донел на Европа?
Со Марко Поло се поврзуваат бројни легенди дека во Европа ги донел сладоледот, тестенините и други производи од Кина.
Историчарите, сепак, се многу повнимателни. За тестенините, на пример, постојат докази дека биле познати во Италија многу пред неговото патување.
Она што не може да се оспори е неговото влијание врз европската претстава за Азија.
Неговите описи создадоа слика за огромен, богат и сложен свет далеку на истокот – свет кој за повеќето Европејци од XIII и XIV век бил речиси целосно непознат.
Марко Поло починал во Венеција во 1324 година.
До денес останува една од најпознатите личности во историјата на патувањата – човек чии приказни се движат на границата меѓу историјата, сведоштвото и легендата.
А можеби токму затоа неговото име преживеало повеќе од седум века.
Марко Поло – трговецот кој можеби не ја раскажал целата вистина, но несомнено го променил начинот на кој Европа го замислувала Далечниот Исток.
