КУЛМИНАЦИСКАТА ТОЧКА НА ПРОШИРУВАЊЕТО

Клаузевиц, Сун Цу и стратегиското исцрпување на македонскиот проевропски консензус

од 8 септември 1991 година

Апстракт

Овој труд ја испитува независноста на Република Северна Македонија по 1991 година и нејзиниот последователен застој во пристапувањето кон Европската унија низ стратегиските рамки на Клаузевиц и Сун Цу. Трудот тврди дека процесот на пристапување управуван од вето функционира како бирократско војување: продолжување на политичкиот спор со процедурални средства, при што билатералните спорови поврзани со идентитетот се вчитуваат во правилата за едногласност на ЕУ и се претвораат во инструменти на принуда.

Трудот развива два теоретски чекора. Прво, ја превртува Клаузевицовата кулминациска точка за да ја лоцира во одбранбената политика – македонското проевропско јавно мислење – наместо во напредувачката условеност на ЕУ. Второ, ја интегрира Клаузевицовата тријада, индиректниот пристап на Сун Цу, таксономијата DIME и преговарачката теорија BATNA во единствена рамка за анализа на условеноста на проширувањето.

Емпириски, трудот го мапира спорот низ дипломатски, информациски, воено-латентни и економски линии; ја оценува стратегиската позиција на владата на ВМРО-ДПМНЕ, избрана во 2024 година; и тврди дека повторувачките ветоа засновани на идентитет заслужуваат испитување според Меѓународната конвенција за елиминација на сите форми на расна дискриминација.

Трудот заклучува дека Скопје мора да ја зајакне својата BATNA преку економска диверзификација надвор од ЕУ, потпора од НАТО и застапување од дијаспората пред проевропското расположение да ја помине својата кулминациска точка.

Клучни зборови: проширување на ЕУ, Северна Македонија, Клаузевиц, Сун Цу, BATNA, расна дискриминација, ICERD, DIME, Преспански договор, бугарско вето.

1. ВОВЕД

На 8 септември 1991 година, електоратот на тогашната Социјалистичка Република Македонија на референдум со огромно мнозинство гласаше за формирање суверена и независна држава. Новокрстената Република Македонија произлезе од распадот на Југославија како редок случај на мирна сецесија, а нејзиниот основачки политички консензус решително ја насочи земјата кон евроатлантска интеграција. Претседателот Киро Глигоров, кој остана на функцијата до 1999 година, артикулираше надворешна политика заснована на претпоставката дека демократската консолидација и пазарната либерализација ќе бидат наградени со членство во Европската унија и, на крајот, во Организацијата на Северноатлантскиот договор.

Три и пол децении подоцна, таа темелна претпоставка останува неисполнета. Република Северна Македонија – како што е уставно именувана од влегувањето во сила на Преспанскиот договор во 2019 година – има статус на кандидат за ЕУ од 2005 година, но сè уште нема отворено ниту едно суштинско преговарачко поглавје според тековната преговарачка рамка.[1] Земјата се приклучи на НАТО во март 2020 година, но нејзината европска траекторија е попречена од низа билатерални ветоа: прво од Грција поради спорот за името, а потоа од Бугарија поради прашања за јазикот, историографијата и признавањето на малцинствата.[2] Овие ветоа не се технички. Тие се однесуваат на признавањето и еднаквоста на етничкиот македонски идентитет. Кумулативниот ефект е она што овој труд го концептуализира како бирократско војување – продолжена стратегиска атриција спроведена преку процедуралните инструменти на условеноста на ЕУ, а не преку воена сила.[3]

Овој труд изнесува три меѓусебно поврзани аргументи. Прво, тврди дека процесот на пристапување кон ЕУ, во македонскиот случај, функционира како клаузевицовско продолжување на политиката со други средства, во кое земјите-членки со право на вето ги користат билатералните поплаки поврзани со идентитетот како потпора во рамка заснована на едногласност. Второ, тврди дека актуелната влада на ВМРО-ДПМНЕ, избрана во 2024 година на платформа на реторички пркос кон условеноста на ЕУ, е оперативно слаба и покрај дискурзивната сила – создавајќи стратегиска позиција богата со симболика, но дефицитарна со потпора. Трето, и најсуштински, трудот предлага дека проевропското јавно мислење во Северна Македонија ја поминало она што Клаузевиц го нарекол кулминациска точка: моментот кога една офанзива го исцрпува својот моментум и почнува да се распаѓа. Овој теоретски потег ја превртува конвенционалната клаузевицовска примена, лоцирајќи ја кулминациската точка не во напаѓачката сила, туку во одбранбената политика.

Четврти, трансверзален аргумент е дека моделот на ветоа засновани на идентитет заслужува испитување според Меѓународната конвенција за елиминација на сите форми на расна дискриминација (ICERD) од 1965 година, бидејќи спорните основи – јазик, историографија, етноним и национално или етничко потекло – спаѓаат во дефиницијата на Конвенцијата за расна дискриминација.[4]

Теоретската рамка интегрира три интелектуални традиции кои ретко се доведуваат во разговор во литературата за европска интеграција. „За војната“ (Vom Kriege) на Карл фон Клаузевиц го обезбедува концептуалниот вокабулар на политичка принуда, триење, тријада и кулминациска точка.[5] „Уметноста на војувањето“ на Сун Цу ја обезбедува логиката на индиректниот пристап, на победата без борба и на искористувањето на позициската предност.[6] Таксономијата DIME – Дипломатска, Информациска, Воена, Економска – функционира како организациска хевристика за мапирање на повеќедимензионалниот карактер на спорот за пристапување. Преговарачката теорија, а особено концептот BATNA, ја закотвува анализата на асиметриите во моќта.[7]

Емпирискиот фокус е траекторијата на Северна Македонија по 2018 година, со посебно внимание на периодот по бугарското вето од декември 2020 година и изборот на владата на ВМРО-ДПМНЕ во 2024 година. Трудот се потпира на официјални документи на ЕУ, билатерални договори, парламентарни записници и податоци за јавното мислење, дополнети со следење на процесот на критичните пресвртници, вклучувајќи го Преспанскиот договор, францускиот non-paper за реформа на проширувањето од 2019 година и преговарачката рамка од 2022 година.

Структурата на трудот е следна. Во поглавјето 2 се разгледува литературата за проширувањето на ЕУ, стратегиската теорија и преговарањето, идентификувајќи ја празнината што ја адресира овој труд. Во поглавјето 3 се операционализира теоретската рамка, специфицирајќи како клаузевицовските и сунцуовските концепти се мапираат на домените DIME. Во поглавјето 4 се анализира спорот за пристапување низ секоја од четирите линии DIME. Во поглавјето 5 се развива аргументот за кулминациската точка на јавното мислење. Во поглавјето 6 се оценува стратегиската позиција на владата на ВМРО-ДПМНЕ. Во поглавјето 7 се синтетизира анализата преку Клаузевицовата тријада и рамката ICERD. Во поглавјето 8 се заклучува со теоретски и политички импликации.

2. ПРЕГЛЕД НА ЛИТЕРАТУРАТА И ТЕОРЕТСКА РАМКА

Овој труд се наоѓа на пресекот на три научни разговори кои главно се одвивале паралелно: литературата за проширувањето и условеноста на Европската унија, оживувањето на класичната стратегиска теорија во меѓународните односи и преговарачко-теоретската литература за моќта при договарање. Ова поглавје ја разгледува секоја од нив, ги идентификува точките на продуктивно триење и ја специфицира празнината што ја адресира овој труд.

2.1 Студии за проширувањето на ЕУ: Од трансформативна моќ до криза на условеноста

Научната литература за проширувањето на ЕУ помина низ продуктивен период на градење консензус во деценијата по проширувањата од 2004 и 2007 година. Доминантната теоретска рамка – често карактеризирана како рационалистички институционализам – беше воспоставена од Шимелфениг и Зеделмаер, кои тврдеа дека условеноста на ЕУ функционира како надворешна стимулативна структура: земјите-кандидати се усогласуваат со acquis communautaire кога очекуваните придобивки од членството ги надминуваат домашните трошоци на реформите.[8] Овој модел, понекогаш наречен „модел на надворешни стимулации“, ја третираше ЕУ како рационален актер кој нуди кредибилна перспектива за членство во замена за конвергенција на политиките.

Како дополнување на ова рационалистичко сфаќање, втора група трудови ја нагласи улогата на ЕУ како трансформативна или нормативна моќ. Вахудова направи разлика помеѓу „активна“ и „пасивна“ потпора, тврдејќи дека најдлабоките ефекти на ЕУ врз земјите-кандидати дејствувале преку дифузија на норми и преструктурирање на домашните политички полиња, често независно од формалната условеност.[9] Борзел и Рисе го развија концептот на европеизација како повеќенасочен процес, во кој нормите на ЕУ се преземаат од кандидатите, но и се реинтерпретираат и повремено се спротивставуваат во домашни контексти.[10]

Кругот на проширување по 2007 година – кој го опфаќа Западен Балкан – изложи значителни ограничувања на двата модели. Димитрова и Вахудова ја документираа ерозијата на кредибилитетот на условеноста, припишувајќи ја на „заморот од проширување“ меѓу земјите-членки, отсуството на кредибилна временска рамка за членство и навлегувањето на билатералните спорови во процесот на ратификација заснован на едногласност.[11] Бибер го карактеризираше процесот на проширување по 2013 година како „стабилизација без европеизација“, во кој елитите во земјите-кандидати вршат техничка усогласеност, а се спротивставуваат на суштинските демократски реформи.[12] Францускиот non-paper од ноември 2019 година, кој практично го блокираше отворањето на преговорите за пристапување со Северна Македонија и Албанија, и последователната реформирана методологија од февруари 2020 година, формализираа пополитички наметлив, фазен пристап кој на одделни земји-членки им додели дополнителни точки на вето.[13]

Бугарското вето од декември 2020 година – повикувајќи се на прашања за историскиот наратив, признавањето на малцинствата и јазикот – дополнително ја усложни рамката на проширување со воведување условеност заснована на идентитет покрај традиционалните технички критериуми. Нечев и Ристовиќ тврдат дека оваа промена претставува квалитативна трансформација на процесот на пристапување, во кој решавањето на билатералните историски спорови стана de facto предуслов за напредок, барање кое непријатно се вклопува со формално меритократските критериуми од Копенхаген.[14]

2.2 Класична стратегиска теорија во меѓународните односи

Литературата за проширувањето на ЕУ е забележително воздржана во ангажирањето со класичната стратегиска теорија. Ова е изненадувачки пропуст, со оглед на тоа што процесот на пристапување вклучува токму оној вид продолжена политичка контестација што теоретичарите на стратегијата ја анализирале со векови. Два класични текста го обезбедуваат темелниот вокабулар за овој труд: „За војната“ (Vom Kriege) на Карл фон Клаузевиц и „Уметноста на војувањето“ на Сун Цу.

Трајниот придонес на Клаузевиц е тврдењето дека војната е продолжување на политиката со други средства – формулација која ја растворува конвенционалната граница помеѓу воената и политичката акција и поканува анализа на секоја принудна интеракција низ стратегиска леќа. Уште три концепти се централни за аналитичката рамка на овој труд. Триењето – агрегатот на ситни отпори, несреќи и неизвесности кои „едноставното го прават тешко, а тешкото невозможно“ – обезбедува корисен вокабулар за процедуралните опструкции на условеноста на ЕУ. Кулминациската точка на победата, која Клаузевиц ја опишува како момент кога една офанзива го исцрпува својот капацитет и ризикува пресврт, се повикува во превртена смисла за да се анализира траекторијата на проевропското расположение во земјите-кандидати. Конечно, тријадата – интеракцијата на страста, случајноста и разумот – нуди рамка за разбирање на повеќенивојската динамика на спорот за пристапување.[15]

Корпусот на Сун Цу, иако далеку помалку систематичен од оној на Клаузевиц, се покажа влијателен во современата стратегиска мисла, особено преку својот нагласок на индиректниот пристап и позициската предност. Аксиомата дека „врвната уметност на војната е да се потчини непријателот без борба“ е релевантна за дипломатската димензија на спорот за пристапување, каде што земјите што блокираат настојуваат да извлечат отстапки без прибегнување кон експлицитни санкции или воена принуда.[16] Инсистирањето на Сун Цу на познавање и на себеси и на противникот, и неговиот нагласок на важноста на теренот и тајмингот, обезбедуваат аналитички вокабулар за стратегиските избори со кои се соочуваат земјите-кандидати.

Примената на класичната стратегиска теорија на невоени домени ја развија научници како Хендел, кој ја анализираше позицијата на слабите држави во меѓународниот систем, и Греј, кој тврдеше дека постои суштинско единство на стратегиската логика во воени и невоени контексти.[17] Меѓутоа, во литературата за европска интеграција, стратегиската теорија останува маргинална – цитирана, ако воопшто, во контекст на безбедносната и одбранбената политика, а не на условеноста на проширувањето. Овој труд ја адресира таа празнина со операционализирање на клаузевицовските и сунцуовските концепти како аналитички алатки за разбирање на спорот за пристапување.

2.3 Преговарачка теорија и BATNA

Трета релевантна група литература произлегува од преговарачката теорија, особено од концептот BATNA на Харвардскиот преговарачки проект. BATNA – Најдобра алтернатива на преговараниот договор (Best Alternative to a Negotiated Agreement) – го означува најповолниот правец на дејствување што му е достапен на една страна доколку преговорите пропаднат; нејзината сила ја одредува резервациската вредност на преговарачот и, следствено, неговата моќ. Страната со слаба BATNA, во принцип, е позависна од постигнување договор и затоа е поранлива на барањата на својот соодветник.[18]

Подоцнежната литература ја рафинираше и прошири рамката BATNA. Раифа, Ричардсон и Меткалф ја нагласија важноста на активното подобрување на сопствената BATNA како стратегиски избор, додека Мнукин ги истражуваше предизвиците на преговарање со противници чија добра волја е под сомнеж.[19] Овие придонеси се особено релевантни за македонскиот случај, во кој статусот на кандидат за ЕУ практично го заклучува кандидатот во единствена преговарачка патека со ограничени алтернативни опции.

2.4 Истражувачката празнина

Трите групи литература разгледани погоре главно се одвивале паралелно. Научниците за проширувањето на ЕУ се фокусирале на институционалните и нормативните димензии на процесот на пристапување. Стратегиските теоретичари анализирале воена и безбедносна конкуренција, но ретко го свртувале својот концептуален апарат кон европската интеграција. Преговарачките теоретичари ја проучувале BATNA и моќта во широк спектар контексти, но не се ангажирале систематски со класичната стратегиска мисла.

Овој труд ја адресира произлезената празнина со интегрирање на овие три традиции во обединета аналитичка рамка. Ги операционализира клаузевицовските и сунцуовските концепти за анализа на спорот за пристапување кон ЕУ низ домените DIME, ја користи теоријата BATNA за оценка на динамиката на моќта и го предлага концептот кулминациска точка на јавното мислење како теоретски придонес кон литературата за заморот од проширувањето.

3. АНАЛИТИЧКА РАМКА: ОПЕРАЦИОНАЛИЗИРАЊЕ НА КЛАУЗЕВИЦ, СУН ЦУ И DIME

Клаузевиц ја дефинира војната како „чин на сила за да го принудиме нашиот непријател да ја исполни нашата волја“ и, славно, како „само продолжување на политиката со други средства“. Во европскиот поредок по 1945 година, принудата се врши главно без вооружена сила; нејзините инструменти се дипломатски, информациски, воено-латентни и економски – таксономијата DIME на националната моќ. Она што следува го чита спорот за пристапување како политички конфликт во строгата клаузевицовска смисла: натпревар на спротивставени волји, секоја настојува да им наметне свои услови на другата. Ништо во оваа рамка не бара заговор; трајната вредност на Клаузевиц е токму тоа што објаснува како обичната политика се стврднува во борба.[20]

Сун Цу ја обезбедува индиректната логика: „да се потчини непријателот без борба е врв на вештината“. Во македонскиот случај, соседните земји-членки на ЕУ ги распоредуваат историските наративи и дипломатските ветоа како индиректни оружја за да ја запрат евроинтеграцијата на Скопје. Хевристиката DIME не е тврдење дека сите четири домени се подеднакво активни; таа е организациски уред за откривање на точките на притисок и центрите на гравитација.

Уште две точки се неопходни пред емпириската анализа. Прво, клаузевицовската кулминациска точка се операционализира во превртена форма: офанзивата е рамката на условеноста на ЕУ, додека атрицијата ја носи проевропското македонско јавно мислење. Второ, моќта се оценува преку BATNA. Слабата BATNA го прави преговарачот зависен од договорот; силната BATNA му овозможува да каже не. Во гејм-теоретски термини, зајакнувањето на алтернативите ја поместува преговарачката рамнотежа кон поповолно Нешово решение.[21]

4. DIME АНАЛИЗА НА МАКЕДОНСКИОТ СПОР ЗА ПРИСТАПУВАЊЕ

4.1 Д — Дипломатија: Билатералното стана мултилатерално

За Клаузевиц, првото прашање во секој конфликт е политичкиот објект: што всушност сака секоја страна? Објектот на Грција беше решавање на прашањето за името – главно постигнато со Преспанскиот договор од 2018 година – но условеноста заснована на идентитет продолжи да опстојува. Објектот на Бугарија се однесува на македонскиот јазик и македонската културна историографија, кодифицирани во Договорот за пријателство од 2017 година и спроведени преку ветото од 2020 година и преговарачката рамка од 2022 година.[22] Дипломатската лекција е мрачно клаузевицовска: ограничените политички објекти не произведуваат автоматски ограничени конфликти, бидејќи секој билатерален спор, штом еднаш се вчита во правилото за едногласност на ЕУ, стекнува мултилатерална моќ на вето.

Триењето – клаузевицовскиот термин за илјадниците ситни отпори кои едноставното го прават тешко – е институционализирано: секое поглавје, бенчмарк и меѓувладина конференција станува контролен пункт на кој еден главен град може да ја повлече сопирачката. За Скопје, затоа, дипломатската линија не смее да биде само усогласување. Усогласувањето што не произведува движење го трансформира политичкиот објект во очите на домашната публика: објектот станува самиот процес, а не членството. Владата што продолжува да дава отстапки по преспанскиот преседан без да обезбеди резултати, во клаузевицовски термини, му дозволува на противникот да го диктира ритамот на кампањата.

4.2 И — Информации: Моралниот домен

Клаузевиц ги рангира моралните сили – легитимитетот, моралот, наративот – меѓу најважните елементи на војната, а Сун Цу оди подалеку: „да се потчини непријателот без борба е врв на вештината“. Македонскиот спор за идентитет се води првенствено овде: за имиња, етноними, уставни записи и учебници.

Извештајот на Ле Ке од 1907 година, „Блискиот Исток: Сегашната состојба во Црна Гора, Босна, Србија, Бугарија, Романија, Турција и Македонија“, треба да се чита во оваа светлина – како артефакт на информацискиот домен. Тој е фактички доказ дека прашањата за геноцид, расна дискриминација и етничко чистење на етничкиот македонски идентитет биле прикриено европско наративно бојно поле повеќе од еден век.[23]

Две информациски асиметрии се важни. Прво, ЕУ го контролира расно дискриминаторскиот конфликт на интереси на главниот наратив за меритократско проширување, кој секое дискриминаторско одложување го претвора во недостаток на кандидатот. Второ, заморот од проширување на ЕУ обезбедува готова магла на војната: јавното мислење во земјите-членки е рамнодушно, а рамнодушноста е ресурс што еден главен град што блокира може евтино да го троши. Контрастратегијата е сунцуовска – не напаѓај ја силата, самосликата на ЕУ како заедница на правила, туку стратегијата: прерамнете го спорот од „кандидатот не ги исполнува критериумите“ во „правилото за едногласност на ЕУ дозволува билатерални раснизирани ЕУ поплаки да го киднапираат мултилатералното ветување“. Тоа прерамнување е информацискиот центар на гравитација.

Ова не е нова опсервација. Во 2004 година, Стив Глигоров и Мето Колоски, двајца од оригиналните ко-основачи на Обединетата македонска дијаспора, објавија „Децентрализација или евро-дискриминација?“ во International Affairs Forum, забележувајќи дека преговорите за името наметнати на Македонија од земјите-членки на ЕУ де факто ги лишиле милионите Македонци ширум светот од основното право на самоидентификација. Делегацијата на ОМД тврдеше дека преговорите за името помеѓу Македонија и Грција биле „само искористени како димна завеса за да се прикријат државно спонзорирани прекршувања на човековите права врз етничките Македонци“ што живеат во Грција. Дваесет години подоцна, раснизираните ветоа на земјите-членки на ЕУ повторно функционираат како димна завеса за истата структура.[24]

4.3 В — Воено: Латентниот инструмент

Нема војна со пукање, и токму тоа е поентата. Воениот елемент дејствува како архитектура и усогласување. Членството во НАТО во 2020 година му даде на Скопје стратегиска длабочина – на клаузевицовски јазик, ја зајакна одбраната, „посилната форма на војната“. Но, условеноста на усогласувањето исто така ја претвора воената линија во мерач на притисок: усогласувањето со санкциите, обрасците на набавки и придонесите во мисии се следат како метрика на лојалност.[25]

Лекцијата за македонската стратегија е дека, за мала држава, воената линија не е оружје, туку штит што купува време за другите три линии да дејствуваат. Воената интеграција ја намалува веројатноста за конвенционална принуда, но сама по себе не ги раствора антимакедонските расно дискриминаторски политички ветоа против етничкиот македонски идентитет, култура, историја, јазик и религија кои доследно се провлекуваат низ институциите на ЕУ.

4.4 Е — Економија: Моделот на гравитација како стратегија

Моделот на гравитација на странски директни инвестиции и трговија е најостриот клаузевицовски увид во македонскиот случај, намерен или не: трговијата и инвестициите течат по економската маса и растојанието, а економската маса на ЕУ ја прави зависноста структурна. Зависноста е центар на гравитација во строга смисла – изворот на моќта на противникот. Клаузевиц учи на идентификација на Schwerpunkt-от на противникот и на заштита на сопствениот; овде, сопствената економска концентрација на Скопје кон ЕУ е ранливоста.[26]

Диверзификацијата на билатерални не-ЕУ глобални инвеститори – барањето упатено до ВМРО – затоа не е економска тривијалност, туку стратегиски маневар: сунцуовското „избегни го силното, удри го слабото“, преведено во текови на капитал. Секој глобален не-ЕУ инвеститор од значење маргинално ја намалува цената на ветото во Брисел бидејќи маргинално ја зголемува цената на губењето на добрата волја на Скопје.

Ова е местото каде што BATNA станува одлучувачка. Ако единствената опција на Скопје е „ЕУ по секоја цена“, неговата BATNA е слаба – играчите со вето знаат дека нема план Б и продолжуваат да ја креваат цената. Со градење економски алтернативи, потпора од НАТО и поврзување на македонската дијаспора со застапувањето за граѓански и човекови права, Скопје може да ја зајакне својата BATNA и да ја принуди ЕУ да преговара наместо да диктира. Во гејм-теоретски термини, ова ја поместува рамнотежата кон ново Нешово решение, докажувајќи дека македонскиот етнички идентитет е неотуѓив геополитички асет, а не нула-сума отстапка за пристапување.[27]

5. КУЛМИНАЦИСКАТА ТОЧКА НА ПРОЕВРОПСКОТО ЈАВНО МИСЛЕЊЕ

Кулминациската точка – моментот кога една офанзива се исцрпува – не се однесува на Брисел, туку на македонското јавно мислење. Проевропското расположение, некогаш огромно, еродира со секое поместување на антимакедонската расна дискриминациска цел на ЕУ. Преспанскиот договор беше претставен како историски компромис што ќе го отклучи пристапувањето. Наместо тоа, тој беше уште една лага, проследена со францускиот non-paper, бугарското вето и ревидираната преговарачка рамка што воведе дополнителни антимакедонски услови за расна дискриминација. Секој циклус на лажни ветувања на ЕУ ги креваше македонските очекувања, а потоа го одложуваше испорачувањето и изложуваше лага по лага на ЕУ.

Стратегиската опасност не е заговор; таа е нешто побанално и поклаузевицовско: дека стратегијата на блокирање „успева“ токму кога волјата за приклучување ја поминала својата кулминациска точка, оставајќи ја ЕУ со кандидат што повеќе не ја сака наградата. Анкетни докази од последователните истражувања на Евробарометар и Меѓународниот републикански институт покажуваат долгорочен пад на довербата во условеноста на ЕУ и зголемено разочарување од процесот на пристапување.[28]

Ова е централниот парадокс на македонскиот случај. Формалната архитектура на проширување на ЕУ претпоставува кандидат чие домашно население е подготвено да носи транзиција, имено: целосно прикривање на историскиот геноцид на земјите-членки на ЕУ врз Македонците во Македонија, расната дискриминација против македонскиот етнички идентитет, раса, јазик, култура, историја и црква, во замена за евентуално фантазиско лажно членство во ЕУ. Но, кога условеноста станува трајна карактеристика наместо транзициски механизам, проевропската конституенца е замолена да плаќа неопределено без кредибилен краен рок. Во одреден момент, рационалните јавности го дисконтираат ветеното наградување. Таа точка е кулминациската точка на проширувањето. Доста е со лажните вести на ЕУ против Македонците!

6. СТРАТЕГИСКАТА ПОЗИЦИЈА НА ВЛАДАТА НА ВМРО-ДПМНЕ

Актуелната влада на ВМРО-ДПМНЕ правилно го идентификува раснизираниот идентитетски спор со земјите-членки на ЕУ како централен фронт, но го води реактивно, одговарајќи на Атина, Софија и Брисел наместо да ја поставува агендата. Реторички пркосна за идентитетот, опипливи резултати отсуствуваат. Бугарското вето останува нескршено. Не е обезбедена нова билатерална потпора. Отпорот кон уставните измени ја закочи француската рамка без да произведе алтернативна патека. Дипломатската диверзификација – не-ЕУ глобални инвеститори, синхронизирана мобилизација на дијаспората за човекови права – останува аспиративна, а не оперативна.

Ако се примени едноставна табела за оценка – дипломатски пробив, институционална потпора, економска глобална диверзификација, информациска доминација – владата моментално се рангира во опсегот C−/D+. Беше силна со зборови, но помалку силна со дела. Стратег без план е само протестант со знаме. ВМРО мора да ја претвори реториката во мерливи дипломатски и економски резултати; мора да престане да одбива милијарди понудени од азиски глобални инвеститори кои не се од ЕУ со конфликт на интереси за расна дискриминација, туку тежнеат да бидат расно неутрални кон Македонците и многу повеќе ориентирани само кон бизнис од цела Азија, Америките во целина, Блискиот Исток, сите кои во голема мера не се антимакедонски, во остар контраст со ЕУ и нејзините земји-членки.

Оперативниот императив е да се подобри македонската BATNA. Наместо да ги прифаќа ветоата на ЕУ како „ЕУ расна дискриминација како услуга“, Скопје, а особено оваа влада на ВМРО, мора да ги диверзифицира странските директни инвестиции кон пазари со висок раст надвор од ЕУ – како Азија и Латинска Америка – за да ја намали зависноста од ЕУ и да престане да ја ограничува Македонија со расно заснованата условеност со конфликт на интереси вградена во acquis communautaire наметнат од ЕУ. Македонија мора асиметрично да го искористи членството во НАТО, обезбедувајќи регионална безбедносна вредност, принудувајќи го Брисел да преговара наместо да диктира. Мора да го синхронизира насоченото застапување за граѓански права на македонската дијаспора во Вашингтон за да ги заобиколи раснизираните антимакедонски етничко-идентитетски триења на ЕУ. Правејќи ја не-ЕУ интеграцијата одржлива и НАТО-соработката неопходна, ВМРО може да принуди нова рамнотежа, докажувајќи дека македонскиот етнички идентитет е неотуѓив геополитички асет, а не нула-сума отстапка за пристапување.[29]

Времето е кратко. ВМРО има кратко време, и ова мора веднаш да се фокусира на дела, а не само на зборови.

7. СИНТЕЗА: ТРИЈАДАТА И РАМКАТА ICERD

Конечно, тријадата: страст – домашната идентитетска политика во Атина, Софија и Скопје; случајност – заморот од проширување, кризите што го истиснуваат Балканот; и разум – студената калкулација на секоја влада. Спорот опстојува бидејќи сите три јазли го хранат; ниту една DIME линија не ги адресира сите три.

Ветоата засновани на идентитет исто така ангажираат правен регистар. Членот 1(1) од Меѓународната конвенција за елиминација на сите форми на расна дискриминација од 1965 година ја дефинира расната дискриминација како:

секое разликување, исклучување, ограничување или предност засновано на раса, боја на кожа, потекло или национално или етничко потекло кое има цел или ефект да го поништи или наруши признавањето, уживањето или остварувањето, на рамноправна основа, на човековите права и основните слободи во политичката, економската, социјалната, културната или која било друга област на јавниот живот.[30]

Спорните основи во македонскиот случај – јазик, историографија, етноним и признавањето на етничкиот македонски идентитет – спаѓаат целосно во категориите национално или етничко потекло. Кога ветоата за пристапување го условуваат напредокот со прифаќање на одреден национален наратив, тие создаваат разликување засновано на национално или етничко потекло што има ефект на нарушување на рамноправното уживање на правото на самоидентификација. Текстот на Ле Ке од 1907 година не е директен доказ за сегашната намера, но е артефакт на информацискиот домен што ја демонстрира долговечноста на раснизираното рамкување во европскиот културен дискурс за Македонија и македонската цивилизација. Предупредувањето на ОМД од 2004 година демонстрира дека актерите на граѓанското општество одамна ја идентификувале истата структура. Ветоата на ЕУ против Македонците мора да престанат да се третираат како „ЕУ расна дискриминација како услуга“. Трудот затоа тврди дека процесот на пристапување управуван од вето заслужува испитување според ICERD.

Ова не бара доказ дека некоја конкретна земја-членка на ЕУ дејствува со субјективен animus. Според ICERD, дискриминаторските ефекти се доволни. Централното прашање е дали процедуралното распоредување на ветоата на ЕУ засновани на едногласност произведува разликување засновано на национално или етничко потекло што го нарушува еднаквиот третман. Македонскиот случај, според фактичкиот запис собран овде, заслужува токму такво правно испитување.

8. ЗАКЛУЧОК И ПОЛИТИЧКИ ИМПЛИКАЦИИ

Овој труд тврдеше дека македонскиот застој во пристапувањето кон ЕУ најдобро се разбира како клаузевицовска политичка војна на атриција и сунцуовска кампања на индиректен притисок, во која институционалното триење ја заменува воената борба за наметнување национални интереси. Го мапираше спорот низ домените DIME, ја преврте кулминациската точка за да ја дијагностицира ерозијата на проевропското јавно мислење и ја оцени владата на ВМРО-ДПМНЕ како реторички пркосна, но оперативно слаба.

Теоретската импликација е дека студиите за проширувањето на ЕУ можат да имаат корист од класичната стратегиска теорија и преговарачката теорија. Концептите на триење, кулминациска точка, центар на гравитација и BATNA обезбедуваат аналитичка прецизност што им недостасува на конвенционалните модели на условеност. Политичката импликација е подеднакво директна: Скопје, особено оваа влада на ВМРО, мора веднаш да ги диверзифицира своите економски односи надвор од ЕУ, да го искористи своето членство во НАТО, да ги синхронизира и инкорпорира лекциите од застапувањето за граѓански и човекови права на својата дијаспора и да го прерамни информацискиот домен. ЕУ, од своја страна, мора да се соочи со последицата од дозволувањето билатералните спорови за етнички идентитет со расна дискриминација да киднапираат мултилатерално ветување. Ако не го стори тоа, ЕУ на крајот ќе се соочи со македонски кандидат што ја поминал својата кулминациска точка – не затоа што го изгубил аргументот, туку затоа што веќе не верува дека наградата од „лажните вести“ е реална; тој ден дојде!

На 8 септември 1991 година, Македонците се оддалечија од социјалистичкиот Исток и се свртеа кон наводните „еднакви права, слобода и демократија“ на ЕУ. Триесет и пет години подоцна, ветувањето останува неисполнето. Централната стратегиска задача не е да се напушти ветувањето, туку да се обезбеди тоа да не биде неопределено одложувано, што по 35 години, инцидент по инцидент, сите фактички, историски архивирани, објективни докази укажуваат на заклучокот дека е „неопределено одложено“, и македонскиот народ веќе не ги купува лажните ветувања на ЕУ. Под никакви околности не смее да продолжи да се еродира принципот дека „сите се еднакви пред законот“ од лажните претензии за пристапување кон ЕУ, кои континуирано го кријат геноцидот и се водени од расна дискриминација против Македонците. Сега, повеќе од кога било, владата на ВМРО мора да ги исполни своите ветувања кон гласачите: доста е со „евро-дискриминацијата“ против македонското етничко и расно потекло, идентитет, историја, култура и јазик.

Делата мора да зборуваат погласно од зборовите.

Пишува од Вашингтон, Д.Ц., САД,
STEVE GLIGOROV J.D. Esq., B.S., Cert. Int. Trade Law & Int. Comm. Arbt.

БЕЛЕШКИ

[1] Финална спогодба за решавање на разликите како што е опишано во Резолуциите 817 (1993) и 845 (1993) на Советот за безбедност на Обединетите нации, потпишана на 17 јуни 2018 година („Преспански договор“); види исто така Совет на Европската унија, Преговарачка рамка за Северна Македонија, 2022 година.

[2] Северна Македонија стана членка на НАТО на 27 март 2020 година. За грчкото вето и спорот за името, види Преспански договор, белешка 1 погоре; за бугарското вето, види Совет на Европската унија, Заклучоци за проширувањето, декември 2020 година; Договор за пријателство, добрососедство и соработка меѓу Република Бугарија и Република Македонија, потпишан на 1 август 2017 година.

[3] Терминот „бирократско војување“ се користи аналитички, а не како правно тврдење. Тој означува употреба на институционални процедури, правила за едногласност и точки на вето за принудување на преговарачки партнер.

[4] Меѓународна конвенција за елиминација на сите форми на расна дискриминација, усвоена на 21 декември 1965 година, влезена во сила на 4 јануари 1969 година, 660 UNTS 195, член 1(1).

[5] Карл фон Клаузевиц, За војната, уред. и прев. Мајкл Хауард и Питер Парет (Принстон: Princeton University Press, 1976), кн. 1, гл. 1, дел 2; кн. 8, гл. 6Б.

[6] Сун Цу, Уметноста на војувањето, прев. Семјуел Б. Грифит (Оксфорд: Oxford University Press, 1963), гл. 3.

[7] Роџер Фишер, Вилијам Ури и Брус Патон, Како да се постигне договор: Преговарање без попуштање, 3-то изд. (Њујорк: Penguin, 2011).

[8] Франк Шимелфениг и Улрих Зеделмаер, уред., Европеизацијата на Централна и Источна Европа (Итака: Cornell University Press, 2005).

[9] Милада Ана Вахудова, Европа неподелена: Демократија, потпора и интеграција по комунизмот (Оксфорд: Oxford University Press, 2005).

[10] Тања А. Борзел и Томас Рисе, „Од европеизација до дифузија: Вовед“, West European Politics 35, бр. 1 (2012): 1–19.

[11] Антоанета Димитрова, „Условеноста на ЕУ на Западен Балкан: Рамка за анализа“, Southeast European and Black Sea Studies 22, бр. 1 (2022): 1–20; Милада Ана Вахудова, „Потпората на ЕУ и националните интереси на Балканот: Загатките на проширувањето десет години подоцна“, Journal of Common Market Studies 53, бр. 6 (2015): 1381–1397.

[12] Флоријан Бибер, „Стабилизација без европеизација: ЕУ на Западен Балкан“, во The EU and Member State Building, уред. Сорен Кајл и Зејнеп Аркан (Лондон: Routledge, 2018), 105–124.

[13] Министерство за надворешни работи на Франција, „Non-paper за проширувањето на ЕУ“, ноември 2019 година; Европска комисија, „Подобрување на процесот на пристапување: Кредибилна перспектива на ЕУ за Западен Балкан“, COM(2020) 57 конечен, 5 февруари 2020 година.

[14] Зоран Нечев, „Бугарското вето и иднината на проширувањето на ЕУ“, Southeast European and Black Sea Studies 20, бр. 4 (2020): 665–683; Срѓан Ристовиќ, „Идентитетска условеност и проширување на ЕУ“, Journal of Contemporary European Studies 28, бр. 3 (2020): 354–369.

[15] Клаузевиц, За војната, кн. 1, гл. 7; кн. 7, гл. 5; кн. 1, гл. 1, дел 28.

[16] Сун Цу, Уметноста на војувањето, гл. 3.

[17] Мајкл И. Хендел, Слабите држави во меѓународниот систем (Лондон: Frank Cass, 2001); Колин С. Греј, Модерна стратегија (Оксфорд: Oxford University Press, 1999).

[18] Фишер, Ури и Патон, Како да се постигне договор, 97–106.

[19] Хауард Раифа, Џон Ричардсон и Дејвид Меткалф, Анализа на преговарањето: Науката и уметноста на колаборативното одлучување (Кембриџ, МА: Belknap Press, 2002); Роберт Х. Мнукин, Преговарање со ѓаволот: Кога да се преговара, кога да се бори (Њујорк: Simon & Schuster, 2010).

[20] Клаузевиц, За војната, кн. 1, гл. 1, дел 2; кн. 8, гл. 6Б.

[21] Џон Ф. Неш, „Точки на рамнотежа во игри со N лица“, Proceedings of the National Academy of Sciences 36, бр. 1 (1950): 48–49.

[22] Договор за пријателство, добрососедство и соработка меѓу Република Бугарија и Република Македонија, потпишан на 1 август 2017 година; Совет на Европската унија, Преговарачка рамка за Северна Македонија, 2022 година; Совет на Европската унија, Заклучоци за проширувањето, декември 2020 година.

[23] Вилијам Ле Ке, Блискиот Исток: Сегашната состојба во Црна Гора, Босна, Србија, Бугарија, Романија, Турција и Македонија (Лондон: Doubleday, Page & Company, 1907), 6–7.

[24] Обединета македонска дијаспора, Inc., профил на Corporation Wiki; Мето Колоски, „Децентрализација или евро-дискриминација[?]“, International Affairs Forum (2004); Обединета македонска дијаспора, „ОМД се сретна со пратеникот на ОН, амбасадорот Ниметц“.

[25] Организација на Северноатлантскиот договор, „Северна Македонија се приклучи на НАТО“, 27 март 2020 година.

[26] Кит Хед и Тиери Мајер, „Равенки на гравитација: Работен коњ, прибор, готвач“, во Handbook of International Economics, том 4, уред. Гита Гопинат, Елханан Хелпман и Кенет Рогоф (Амстердам: Elsevier, 2014), 131–195.

[27] Фишер, Ури и Патон, Како да се постигне договор; Неш, „Точки на рамнотежа во игри со N лица“.

[28] Европска комисија, серија Стандарден Евробарометар, различни години; Меѓународен републикански институт, Анкета на Западен Балкан, различни години.

[29] Фишер, Ури и Патон, Како да се постигне договор; Неш, „Точки на рамнотежа во игри со N лица“.

[30] ICERD, член 1(1).


1110

Задолжително

Verified by MonsterInsights