Денот кога повторно проговори Египет: Како Шамполион ги отклучи хиероглифите
На 27 септември 1822 година, еден млад француски научник го открил клучот со кој човештвото повторно почнало да го чита јазикот на фараоните. Зад приказната стојат еден камен, два научни ривали и повеќе од илјада години молк.
Со векови, древниот Египет стоел пред очите на човештвото, но неговите споменици биле неми. По ѕидовите на храмовите и гробниците имало илјадници необични знаци – птици, змии, очи, сончеви дискови, луѓе и предмети. Сите можеле да ги гледаат, но никој повеќе не знаел што значат.
Клучот се појавил сосема случајно. Во 1799 година, за време на Наполеоновата експедиција во Египет, француски војници во близина на градот Розета пронашле голема камена плоча. На неа бил запишан ист текст на три начини: со египетски хиероглифи, со демотско писмо и на старогрчки. Бидејќи грчкиот бил познат, научниците за првпат добиле можност непознатото писмо да го споредуваат со јазик што можеле да го прочитаат.
Но каменот сам по себе не го дал одговорот. Со години научниците се обидувале да ја решат загатката. Меѓу нив бил и Англичанецот Томас Јанг, кој направил важни чекори во препознавањето на знаците во имињата на владетелите.
Тогаш на сцената се појавил Жан-Франсоа Шамполион. Тој бил опседнат со древните јазици и особено го проучувал коптскиот, подоцнежната форма на египетскиот јазик. Во хиероглифите почнал да бара нешто што другите го пропуштале: не само слики и симболи, туку и звуци.
Особено внимание му привлекле овалните рамки – картушите – во кои Египќаните ги запишувале имињата на фараоните. Со споредување на имињата на Птоломеј и Клеопатра, Шамполион почнал да ги препознава знаците што претставуваат одделни гласови. Така хиероглифите постепено престанале да бидат само слики и почнале да се претвораат во јазик.
На 14 септември 1822 година дошол пресвртот. Според сведоштвото на неговиот брат, Шамполион влетал кај него со своите белешки и возбудено извикал: „Го имам!“ Потоа од силната возбуда се онесвестил. Неговите заклучоци станале основа за писмото до Бон-Жозеф Дасиер.
Тринаесет дена подоцна, на 27 септември 1822 година, во Париз бил претставен трудот со кој Шамполион го објаснил принципот на дешифрирањето. Неговото „Писмо до господин Дасиер“ денес се смета за основачки текст на дешифрирањето на египетските хиероглифи.
Но откритието не било само превод на еден камен. Шамполион покажал дека египетското писмо е сложен систем во кој знаците можат да претставуваат звуци, зборови и значења. Со тоа бил отворен патот кон читањето на папирусите, храмовите, гробниците и кралските натписи.
Така, еден камен пронајден во песокот на Египет и упорноста на еден млад научник направиле нешто неверојатно: по повеќе од илјада години молк, древниот Египет повторно проговорил со сопствениот глас.
А тој глас, благодарение на Шамполион, можеме да го слушаме и денес.